تزریق عضلانی (Intramuscular injection) روشی است که دارو مستقیما به داخل بافت ماهیچه وارد میشود. این روش به دلیل وجود خون‌رسانی بالا در عضله، جذب دارو را سرعت می‌بخشد. پرستاران و پزشکان معمولا از این شیوه برای واکسن‌ها یا برخی داروهایی استفاده می‌کنند که یا در دستگاه گوارش نابود می‌شوند یا نیاز به جذب سریع دارند.
تزریق عضلانی چیست؟
تزریق عضلانی تکنیکی است که برای رساندن دارو به عمق ماهیچه‌ها استفاده میشود. این به جریان خون اجازه می‌دهد تا دارو را به سرعت جذب کند. این نوع تزریق دارو را به عضله می‌رساند. پزشکان اغلب از تزریق عضلانی برای تجویز واکسن و برخی داروهای دیگر استفاده می‌کنند. محل‌های تزریق شامل بازو، لگن، ران و باسن است.
افراد مبتلا به بیماری‌های خاص، مانند مولتیپل اسکلروزیس و آرتریت روماتوئید، ممکن است نیاز داشته باشند این نوع تزریق را در منزل انجام دهند. آنها همچنین می‌توانند از یک پزشک کمک بخواهند.
تزریق عضلانی در چه مواردی کاربرد دارد؟
تزریق عضلانی یک عمل رایج در پزشکی مدرن است. از این روش برای تزریق داروها و واکسن‌ها استفاده می‌شوند. برخی از داروها و تقریبا همه واکسن‌های تزریقی از این روش، تجویز می‌شوند.
تزریق عضلانی زمانی استفاده میشود که انواع دیگر روش های تزریق توصیه نمی‌شوند. روش‌های دیگر تزریق عبارتند از:
- تزریق وریدی
- تزریق خوراکی
- تزریق زیر جلدی
در برخی از موارد ممکن است به جای تزریق وریدی از تزریق عضلانی استفاده شود، زیرا برخی از داروها باعث تحریک وریدها (رگ‌ها) می‌شوند یا به دلیل اینکه ورید مناسبی وجود ندارد.
همچنین ممکن است به جای تزریق خوراکی استفاده شود، زیرا برخی از داروها در هنگام بلع توسط دستگاه گوارش از بین می‌روند.
تزریق عضلانی سریعتر از تزریق زیر جلدی جذب میشود. این به این دلیل است که بافت ماهیچه‌ای خون بیشتری نسبت به بافت زیر پوست شما دارد. بافت عضلانی همچنین میتواند حجم بیشتری از دارو را نسبت به بافت زیر جلدی نگه دارد.
محل‌های تزریق عضلانی
تزریق عضلانی اغلب در مناطق زیر انجام میشود:
عضله دلتوئید بازو
عضله دلتوئید محلی است که معمولا برای واکسن استفاده میشود. این عضله در قسمت بالای بازو نزدیک شانه قرار دارد. با این حال، این محل برای خود تزریقی رایج نیست، زیرا توده عضلانی کوچک آن، حجم داروهای قابل تزریق را محدود میکند – معمولا بیش از 1 میلی لیتر نیست.
همچنین استفاده از این محل برای خود تزریقی مشکل است. یک پزشک، دوست یا یکی از اعضای خانواده میتواند با تزریق به این عضله کمک کند.
برای تعیین محل، استخوان (فرآیند آکرومیون) را که در بالای بازوی شما قرار دارد احساس کنید. ناحیه مناسب برای تزریق، عرض دو انگشت زیر فرآیند آکرومیون است. در پایین دو انگشت یک مثلث وارونه خواهد بود. تزریق را در مرکز مثلث انجام دهید.
عضله واستوس جانبی ران
ران ممکن است زمانی استفاده شود که سایر نقاط در دسترس نباشند یا نیاز به تجویز دارو به تنهایی دارید. قسمت بالای ران را به سه قسمت مساوی تقسیم کنید. وسط این سه بخش را پیدا کنید. تزریق باید در قسمت بالای بیرونی این بخش انجام شود.
عضله ونتروگلوتئال لگن
عضله ونتروگلوتئال ایمن‌ترین محل برای بزرگسالان و کودکان بزرگتر از 7 ماه است. این عمیق است و به هیچ رگ خونی یا اعصاب اصلی نزدیک نیست. این ناحیه برای خود تزریقی دشوار است و ممکن است به کمک یکی از دوستان، اعضای خانواده یا یک پزشک نیاز داشته باشید.
پاشنه دست خود را روی باسن فردی که می‌خواهد تزریق انجام دهد، قرار دهید به طوری که انگشتان خود را به سمت سر او نشان دهید. انگشتان خود را طوری قرار دهید که انگشت شست به سمت کشاله ران آنها باشد و لگن را زیر انگشت خود احساس کنید. انگشت اشاره و وسط خود را به شکل V کمی باز کنید و سوزن را به وسط آن V تزریق کنید.
عضلات دورسوگلوتئال باسن
عضله پشتی گلوتئال باسن برای سالیان متمادی محلی بود که معمولا توسط پزشکان انتخاب می‌شد. با این حال، به دلیل احتمال آسیب به عصب سیاتیک، عضله ونتروگلوتئال اغلب به جای آن استفاده میشود.
استفاده از این محل در عضله دورسوگلوتئال برای خود تزریقی مشکل است و توصیه نمی‌شود.
شما نباید از محل تزریقی که شواهدی از عفونت یا آسیب دارد استفاده کنید. اگر بیش از یک بار تزریق را انجام می‌دهید، مطمئن شوید که محل‌های تزریق را بچرخانید تا از آسیب یا ناراحتی به عضلات جلوگیری کنید.
نحوه انجام تزریق عضلانی
هر فردی که تزریق عضلانی انجام می‌دهد باید آموزش تکنیک‌های صحیح تزریق را دریافت کند. اندازه سوزن و محل تزریق به عوامل زیادی بستگی دارد. این موارد شامل سن و اندازه فرد دریافت کننده، دارو، حجم و نوع دارو میشود. پزشک یا داروساز شما دستورالعمل‌های خاصی را در مورد اینکه کدام سوزن و سرنگ برای تجویز داروی شما مناسب است به شما ارائه می‌دهد.
سوزن باید به اندازه‌ای بلند باشد که بدون نفوذ به اعصاب و رگ‌های خونی زیر آن به عضله برسد. به طور کلی، سوزن‌ها برای بزرگسالان باید 2.5 سانتیمتر تا 4 سانتیمتر باشد، اما اندازه دقیق آن به وزن فرد بستگی دارد. ضخامت آنها از گیج 22 تا 25 است که روی بسته بندی 22 ذکر شده است. ضروری است که قبل از تزریق از یک پزشک یا داروساز درباره اندازه سوزن سوال کنید.
برای تزریق عضلانی ایمن مراحل زیر را دنبال کنید:
1. دستان خود را بشویید
برای جلوگیری از عفونت احتمالی دست‌های خود را با آب گرم و صابون بشویید. حتما بین انگشتان، پشت دست‌ها و زیر ناخن‌ها را کاملا تمیز کنید.
2. تمام لوازم مورد نیاز را جمع آوری کنید
لوازم زیر را جمع آوری کنید:
- بانداژ
- گاز پانسمان
- پدهای الکلی
- سوزن و سرنگ همراه با دارو
- ظرف مقاوم در برابر سوراخ کردن برای دور انداختن سوزن‌ها و سرنگ‌های استفاده شده
پزشک باید در مورد نوع سوزن مورد استفاده توصیه کند. باید به اندازه کافی طولانی باشد تا به عمق بافت عضلانی برسد.
3. محل تزریق را پیدا کنید
برای جداسازی عضله و هدف قرار دادن محل تزریق، پوست را در محل تزریق بین دو انگشت پخش کنید.
فردی که تزریق را دریافت میکند باید در موقعیتی قرار گیرد که راحت باشد، دسترسی آسان به محل را فراهم کند و عضلات را آرام نگه دارد.
4. محل تزریق را تمیز کنید
محل انتخاب شده برای تزریق عضلانی را با سواب الکل تمیز کنید و اجازه دهید پوست خشک شود.
5. سرنگ را با دارو آماده کنید
- درپوش را بردارید. اگر ویال یا قلم چند دوز است، یادداشت کنید که ویال اولین بار چه زمانی باز شده است. درپوش لاستیکی باید با یک سواب الکلی تمیز شود.
- هوا را به داخل سرنگ بکشید. پیستون را به سمت عقب بکشید تا سرنگ تا دوزی که تزریق می‌کنید با هوا پر شود. این کار به این دلیل انجام میشود که ویال خلاء است و برای تنظیم فشار باید به مقدار مساوی هوا اضافه کنید. این کار کشیدن دارو به داخل سرنگ را نیز آسان‌تر میکند. اگر این مرحله را فراموش کردید، همچنان می‌توانید دارو را از ویال خارج کنید.
- هوا را داخل ویال قرار دهید. درپوش را از سوزن بردارید و سوزن را از درپوش لاستیکی در بالای ویال فشار دهید. تمام هوا را به داخل ویال تزریق کنید. مراقب باشید برای تمیز نگه داشتن سوزن به آن دست نزنید.
- دارو را کنار بگذارید. ویال و سرنگ را وارونه بچرخانید تا سوزن به سمت بالا باشد و پیستون را به عقب بکشید تا مقدار صحیح دارو خارج شود.
- حباب‌های هوا را بردارید. روی سرنگ ضربه بزنید تا حباب‌ها را به بالا فشار دهید و به آرامی پیستون را فشار دهید تا حباب‌های هوا بیرون بروند.
6. خود تزریقی با سرنگ
سوزن را مانند دارت نگه دارید و با زاویه 90 درجه وارد ماهیچه کنید. شما باید سوزن را سریع اما کنترل شده وارد کنید. پیستون را به داخل فشار ندهید.
7. دارو را تزریق کنید
سوزن را با زاویه 90 درجه داخل عضله فرو کنید و سپس پیستون را به آرامی فشار دهید تا دارو به عضله تزریق شود.
اگر خون وجود داشته باشد، به این معنی است که سوزن در رگ خونی است نه عضله. سوزن را برداشته و با سوزن، سرنگ و محل تزریق جدید شروع کنید. اگر خون وجود نداشته باشد، سوزن در موقعیت صحیح قرار دارد.
8. سوزن را بردارید
سوزن را به سرعت بیرون بیاورید و آن را در یک ظرف مقاوم در برابر سوراخ کردن بیندازید. کلاهک را دوباره روی سوزن قرار ندهید.
منظور از ظرف مقاوم یک ظرف قرمز رنگ است که می‌توانید آن را از هر داروخانه‌ای خریداری کنید. از این ظرف برای جمع آوری زباله‌های پزشکی مانند سوزن و سرنگ استفاده میشود. شما نباید هیچ یک از این مواد را در زباله‌های معمولی قرار دهید، زیرا سوزن میتواند برای هر کسی که زباله‌ها را حمل میکند خطرناک باشد.
9. محل تزریق را فشار دهید
از یک تکه گاز برای اعمال فشار کم به محل تزریق استفاده کنید. حتی می‌توانید ناحیه مورد نظر را ماساژ دهید تا به جذب دارو در عضله کمک کنید. دیدن خونریزی خفیف طبیعی است، اما فرد میتواند در صورت لزوم از بانداژ استفاده کنید.
نکاتی برای تزریق عضلانی راحت‌تر
رعایت کردن نکات زیر ممکن است ناراحتی قبل و بعد از تزریق عضلانی را کاهش دهد:
- هنگام تزریق، تا حد امکان عضلات را شل کنید.
- قبل از کشیدن دارو به داخل سرنگ، ویال دارو را با مالش بین دستان خود گرم کنید.
- قبل از تزریق اجازه دهید الکل کاملا خشک شود، در غیر این صورت ممکن است باعث سوزش شود.
- قبل از اینکه محل تزریق را با پد الکلی تمیز کنید، محل تزریق را با یخ یا کرم بی حس کننده، بی حس کنید.
- افرادی که در خود تزریقی مشکل دارند باید از یک دوست، یکی از اعضای خانواده یا یک پزشک بخواهند تا تزریق را انجام دهد.
- در مورد تغییر محل تزریق با پزشک صحبت کنید. تزریق بیش از حد در یک محل میتواند باعث ایجاد اسکار و تغییرات پوستی شود.
عوارض تزریق عضلانی
احساس ناراحتی بعد از تزریق عضلانی معمول است. اما برخی علائم ممکن است نشانه یک عارضه جدی‌تر باشد. اینها عبارتند از:
- آبسه یا تجمع چرک
- نکروز بافتی یا مرگ بافت
- گرانولوم یا التهاب در بافت
- آسیب به عروق خونی و اعصاب
- فیبروز عضلانی یا اسکار بافت عضلانی
- هماتوم، که در آن خون از رگ‌های خونی به بافت اطراف نفوذ میکند
اگر علائم زیر را تجربه کردید فورا با پزشک یا متخصص خود تماس بگیرید:
- زهکشی در محل تزریق
- درد شدید در محل تزریق
- سوزن سوزن شدن یا بی حسی
- قرمزی، تورم یا گرما در محل تزریق
- خونریزی طولانی مدت یا بیش از حد
- علائم یک واکنش آلرژیک، مانند تورم یا مشکلات تنفسی
ممکن است در مورد انجام یا دریافت تزریق، به خصوص تزریق عضلانی، به دلیل سوزن بلند، اضطراب داشته باشید. چندین بار مراحل را بخوانید تا زمانی که با این روش احساس راحتی کنید.
شما می‌توانید از پزشک یا داروساز خود بخواهید که این روش را از قبل با شما انجام دهد. آنها بیش از حد مایل هستند که به شما کمک کنند تا نحوه انجام یک تزریق ایمن و مناسب را درک کنید.
سخن پایانی از آرتا پیشرو
تزریق عضلانی یک روش رایج و موثر برای تزریق دارو است. چندین محل ممکن برای تزریق عضلانی وجود دارد، از جمله شانه، لگن و ران. افرادی که نیاز به خود تزریقی دارند باید از پزشک خود مشاوره و راهنمایی بخواهند و قبل از تزریق با این فرآیند آشنا شوند. یا یکی از اعضای خانواده یا مراقب آموزش دیده می تواند واکسن را انجام دهد. در صورتی که فرد پس از تزریق دچار عوارض جانبی طولانی یا شدید شود، ضروری است که به پزشک خود مراجعه کند.
سلام اگه آمپول بیوتین و بپانتین اشتباهی به رگ تزریق شه چه عوارضی داره؟
درود؛ وقتتون به خیر باشه
عوارض جدی و مشکلی ایجاد نمی کند اما سعی کنید که دیگر اشتباهی و بدون دستور پزشک، تزریق نشود