اسکیزوفرنی یا شیزوفرنی یک اختلال روانی است که بر نحوه تفکر، احساس و رفتار افراد تاثیر می‌گذارد. این بیماری ممکن است به توهم، هذیان و تفکر یا رفتار آشفته منجر شود. توهم شامل دیدن یا شنیدن چیزهایی است که در واقعیت وجود ندارند و هذیان شامل باورهای محکم در مورد موضوعاتی است که درست نیستند. به عبارت دیگر، افراد مبتلا به شیزوفرنی ممکن است ارتباط خود را با واقعیت از دست بدهند که این امر می‌تواند زندگی روزمره را بسیار سخت کند.
اسکیزوفرنی یک بیماری نسبتا ناشایع است، به طوری که در سراسر جهان از هر ۱۰۰ هزار نفر ۲۲۱ نفر را تحت تاثیر قرار می‌دهد. افراد مبتلا به این بیماری به درمان مادام‌العمر نیاز دارند. در غیر این صورت، علائم شدیدتری را تجربه می‌کنند و دچار آسیب‌های بیشتری از جمله خودکشی و مرگ می‌شوند.
در این مقاله به بررسی علائم، دلایل و راه‌های درمان این بیماری می‌پردازیم. ما را تا انتهای این مقاله همراهی کنید.
بیماری اسکیزوفرنی چیست؟
اسکیزوفرنی یک بیماری روانپزشکی است که اثرات شدیدی بر سلامت جسمی و روحی فرد دارد. این بیماری عملکرد مغز را مختل می‌کند و روی افکار، حافظه، حواس و رفتار فرد تاثیر می‌گذارد. در نتیجه، ممکن است فرد در بسیاری از بخش‌های زندگی روزمره خود دچار مشکل شود.
شیزوفرنی درمان‌نشده روابط بیمار از جمله روابط شغلی، اجتماعی، عاشقانه و … را مختل می‌کند. همچنین باعث می‌شود فرد در سازماندهی افکار خود دچار مشکل شود و به گونه‌ای رفتار کند که در معرض انواع آسیب‌ها یا بیماری‌ها قرار بگیرد.
این بیماری می‌تواند در مردان و زنان و در هر سنی رخ دهد. در مردان، علائم این بیماری از اواخر نوجوانی یا اوایل 20 سالگی و در زنان، از اواخر دهه ۲۰ و اوایل دهه ۳۰ زندگی شروع می‌شود. با این حال، حدود ۲۰ درصد موارد ابتلا به شیزوفرنی در افراد بالای ۴۵ سال رخ می‌دهد.
در بیشتر موارد، اختلال اسکیزوفرنی از کودکی شروع نمی‌شود. هنگامی که این بیماری در دوران کودکی رخ می‌دهد، علائم شدیدتری ایجاد می‌کند و به سختی درمان می‌شود.
علائم اسکیزوفرنی کدام اند؟
علائم اسکیزوفرنی ممکن است شامل موارد زیر باشد:
نشانه‌ها یا علائم اولیه
این علائم معمولا در سال‌های نوجوانی و اوایل دهه 20 خود را نشان می دهد. در این سنین، اولین علائم ممکن است نادیده گرفته شوند، زیرا آنها رفتارهای معمولی نوجوانان را منعکس می کنند.
علائم اولیه می تواند شامل موارد زیر باشد:
- منزوی شدن از دوستان و خانواده
- تغییر دوستان یا گروه‌های اجتماعی
- تغییر در تمرکز
- مشکلات خواب
- تحریک پذیری
- مشکلات در انجام تکالیف مدرسه یا عملکرد ضعیف تحصیلی
- اضطراب
- سوء ظن مبهم
- ایده‌های عجیب و غریب
- احساس متفاوت بودن با دیگران
وقتی صحبت از علائم پیشرفته‌تر اسکیزوفرنی می‌شود، این علائم به سه دسته کلی تقسیم می‌شوند:
- علائم مثبت
- علائم منفی
- علائم شناختی
علائم مثبت
این علائم در افراد بدون شیزوفرنی تجربه نمی‌شوند و شامل مواردی هستند که به رفتارهای عادی فرد اضافه می‌شوند. این رفتارها عبارتند از:
- توهمات: شنیدن صداها یا دیدن چیزهایی که وجود ندارند.
- هذیان: باورهای نادرست و غیرواقعی، مانند اینکه فرد فکر می کند تحت نظر است یا قدرت‌های خاصی دارد.
- رفتارهای غیرعادی: رفتارهای غیرقابل پیش بینی و غیر منطقی.
علائم منفی
علائم منفی اسکیزوفرنی احساسات، رفتارها و توانایی‌های معمولی فرد را مختل می کند. در واقع این علائم شامل کاهش یا فقدان رفتارهای عادی در فرد هستند که عبارتند از:
- کاهش در صحبت کردن
- واکنش‌های احساسی عجیب به موقعیت‌ها
- فقدان احساسات یا بیان
- از دست دادن علاقه یا هیجان برای زندگی
- انزوای اجتماعی
- مشکل در تجربه لذت
- مشکل شروع یا ادامه برنامه‌ها
- مشکل در انجام فعالیت‌های عادی روزمره
- عدم برقراری تماس چشمی
علائم شناختی
این علائم شامل مشکلات در تفکر و پردازش اطلاعات توسط فرد هستند که عبارتند از:
- تفکر یا گفتار نامنظم مانند زمانی که فرد هنگام صحبت کردن موضوع را به سرعت تغییر می دهد یا از کلمات یا عبارات ساختگی استفاده می کند.
- فراموشی
- تفکر بی نظم مانند مشکل در تمرکز
- عملکرد اجرایی ضعیف یا درک اطلاعات و استفاده از آن برای تصمیم گیری
- مشکلات یادگیری و استفاده از اطلاعات
دلایل ابتلا به اسکیزوفرنی
علت دقیق این بیماری هنوز به‌طور کامل مشخص نیست، اما محققان بر این باورند که عوامل زیر می‌توانند در بروز این بیماری نقش داشته باشند:
- عوامل ژنتیکی: تحقیقات نشان داده‌اند که افرادی که در خانواده آنها سابقه اسکیزوفرنی وجود دارد، بیشتر در معرض خطر ابتلا به این بیماری هستند.
- عوامل محیطی: استرس‌های شدید، عفونت‌های ویروسی در دوران بارداری و مصرف مواد مخدر می‌توانند خطر ابتلا به این بیماری را افزایش دهند.
- تغییرات شیمیایی مغز: اختلال در انتقال‌دهنده‌های عصبی مانند دوپامین و گلوتامات می‌تواند به بروز علائم اسکیزوفرنی منجر شود.
عوامل خطر شیزوفرنی
اگرچه هنوز مشخص نیست که چه چیزی باعث اسکیزوفرنی می شود، اما محققان بر این باورند که ژنتیک ممکن است نقش داشته باشد. افرادی که سابقه خانوادگی شیزوفرنی دارند در معرض خطر بیشتری برای ابتلا به این اختلال هستند.
سایر عوامل خطر برای شیزوفرنی ممکن است شامل موارد زیر باشد:
- قرار گرفتن در معرض سموم، ویروس یا سوء تغذیه قبل از تولد یا در دوران نوزادی
- تجربیات زندگی مانند زندگی در یک موقعیت بسیار استرس زا
- مصرف داروهای تغییر دهنده ذهن یا روانگردان در نوجوانی یا جوانی
عوارض اسکیزوفرنی چیست؟
اسکیزوفرنی یک بیماری روانی جدی است که نباید نادیده گرفته شود یا درمان نشود. این بیماری خطر عوارض جدی را افزایش می دهد. این عوارض عبارتند از:
- خود آسیبی، اقدام به خودکشی و افکار خودکشی
- اختلالات اضطرابی و اختلال وسواس فکری اجباری که به نام OCD نیز شناخته می شود
- فوبیاها
- افسردگی
- سوء مصرف الکل یا مواد مخدر
- مشکلات خانوادگی
- ناتوانی در کار یا حضور در مدرسه
- مشکلات مالی و بی خانمانی
اسکیزوفرنی چگونه تشخیص داده می شود؟
هیچ آزمایش واحدی برای تشخیص شیزوفرنی وجود ندارد. تشخیص اسکیزوفرنی معمولا توسط یک روانپزشک یا روانشناس انجام می‌شود و شامل موارد زیر می باشد:
- معاینه فیزیکی: این ممکن است برای رد سایر مشکلاتی که می‌توانند علائم مشابهی ایجاد کنند و بررسی هر گونه عوارض مرتبط انجام شود.
- تست‌ها و غربالگری‌ها: اینها ممکن است شامل آزمایشاتی باشد که به رد کردن سایر شرایط با علائم مشابه و تشخیص سوء مصرف الکل و مواد مخدر کمک می کند.
- تست‌های تصویربرداری مانند سی‌تی اسکن و ام آر آی (MRI).
- ارزیابی سلامت روان: یک روانپزشک یا روانشناس، وضعیت روانی را با توجه به ظاهر و رفتار یک فرد و پرسش در مورد افکار، خلق و خوی، هذیان، توهم، مصرف مواد و احتمال خشونت یا خودکشی بررسی می کند. این ارزیابی شامل سابقه خانوادگی و شخصی است.
بهترین درمان برای اسکیزوفرنی چیست؟
هیچ درمان قطعی برای شیزوفرنی وجود ندارد. درمان اسکیزوفرنی معمولا شامل دارودرمانی، روان‌درمانی و تکنیک‌های خود مدیریتی است که بر مدیریت و کاهش شدت علائم این بیماری تمرکز دارند:
- دارودرمانی: داروهای ضد روان‌پریشی (آنتی‌پسیکوتیک‌ها) به کاهش علائم مثبت کمک می‌کنند. این داروها می‌توانند به بهبود کیفیت زندگی فرد کمک کنند.
- روان‌درمانی: درمان‌های شناختی-رفتاری و مشاوره خانوادگی می‌توانند به فرد در مدیریت علائم و بهبود روابط اجتماعی کمک کنند. همچنین روان‌درمانی در طولانی‌مدت قادر است سایر مشکلات مانند اضطراب، افسردگی یا سوء مصرف مواد مخدر را برطرف کند.
- توانبخشی: برنامه‌های توانبخشی می‌توانند به بهبود مهارت‌های اجتماعی و شغلی فرد کمک کنند.
- درمان تشنج الکتریکی (ECT): اگر درمان‌های دیگر مؤثر نبودند، پزشک ممکن است ECT را توصیه کند. این درمان شامل استفاده از جریان الکتریکی است که به پوست سر اعمال می شود و قسمت‌های خاصی از مغز را تحریک می کند. ECT معمولا با بیهوش کردن بیمار انجام می‌شود.
جلوگیری از ابتلا به شیزوفرنی
هیچ راه قطعی برای پیشگیری از اسکیزوفرنی وجود ندارد، اما ماندن در برنامه درمانی می تواند به جلوگیری از بازگشت یا بدتر شدن علائم آن کمک کند. محققان امیدوارند که یادگیری بیشتر در مورد عوامل خطر شیزوفرنی به تشخیص و درمان زودتر منجر شود.
چشم انداز این بیماری چیست؟
اسکیزوفرنی خود یک بیماری کشنده نیست، اما اثرات آن می تواند منجر به رفتارهای خطرناک یا مضر شود. اگرچه با درمان مناسب، بسیاری از مبتلایان می‌توانند زندگی رضایت‌بخشی داشته باشند، اما حدود یک سوم افراد علائمی دارند که به درمان پاسخ نمی‌دهند و با گذشت زمان بدتر می شوند. افراد مبتلا به شیزوفرنی ممکن است برای مدیریت علائم خود نیاز به درمان مادام‌العمر داشته باشند.
سخن پایانی از آرتا پیشرو
اسکیزوفرنی یک اختلال پیچیده و جدی روانی است که بر نحوه تفکر، احساس و رفتار فرد تاثیر می‌گذارد. این بیماری می‌تواند باعث ایجاد توهم، هذیان و افکار غیر منطقی شود و زندگی روزمره را به شدت مختل کند. تشخیص زودهنگام بیماری و دریافت درمان مناسب می تواند به بهبود کیفیت زندگی کمک کند. اگر شما یا یکی از نزدیکانتان علائم شیزوفرنی را تجربه می کنید، باید در اسرع وقت به روانپزشک یا روانشناس مراجعه کنید.
ما در این مقاله از آرتا پیشرو، سعی کردیم تمامی موارد مرتبط با اسکیزوفرنی از جمله علائم، دلایل، تشخیص و درمان آن را برای شما عزیزان توضیح دهیم. اگر شما هم تجربه‌ی این چنینی داشته‌اید، حتما نظرات و تجربیات خود را برای ما بنویسید تا دیگران هم بتوانند از آنها نهایت استفاده را ببرند.