سنگ کلیه چیست؟ علائم، درمان و روش‌های موثر پیشگیری

سنگ کلیه یکی از مشکلات شایع در سیستم ادراری است که به دلیل تجمع مواد معدنی و نمک‌ها در کلیه‌ها ایجاد می‌شود. در این مقاله به بررسی دلایل، علائم، روش‌های تشخیص و درمان سنگ کلیه می‌پردازیم و نکات مهم در پیشگیری و مدیریت این بیماری را مورد بررسی قرار می‌دهیم.

سنگ کلیه چیست؟

سنگ کلیه (نفرولیتیازیس) به رسوبات سختی از مواد معدنی و نمکی گفته می‌شود که می‌توانند در هر جایی از دستگاه ادراری شما شامل کلیه‌ها، حالب‌ها، مثانه و مجاری ادراری ایجاد شوند. این سنگ‌ها می‌توانند به کوچکی یه دانه شن یا به اندازه یک توپ گلف باشند.

بسته به اندازه سنگ، ممکن است حتی متوجه نشوید که کلیه شما سنگ دارد. سنگ‌های کوچکتر می‌توانند در ادرار شما بدون هیچ علامتی از مجاری ادراری عبور کنند. سنگ‌های بزرگ کلیه می‌توانند در حالب شما (لوله‌ای که ادرار را از کلیه شما به سمت مثانه تخلیه می‌کند) گیر کنند.

این سنگ‌ها می‌توانند بسیار دردناک باشند و در صورت عدم درمان می‌توانند منجر به عفونت کلیه یا عدم کارکرد صحیح کلیه شوند. دلایل ایجاد سنگ کلیه با توجه به نوع سنگ متفاوت می‌باشد که در ادامه با انواع آن آشنا خواهید شد.

انواع سنگ کلیه کدام‌اند؟

سنگ‌های کلیه با توجه به نوع کریستال‌هایی که از آنها ساخته شده‌اند، دارای انواع مختلفی هستند:

کلسیم

سنگ‌های کلسیمی شایع‌ترین نوع سنگ کلیه هستند. آنها اغلب از اگزالات کلسیم ساخته می‌شوند، اگرچه می‌توانند از کلسیم فسفات یا مالئات تشکیل شوند. مصرف کمتر غذاهای غنی از اگزالات می‌تواند خطر ابتلا به این نوع سنگ را کاهش دهد. غذاهای با اگزالات بالا عبارتند از:

• چیپس سیب زمینی
• بادام زمینی
• شکلات
• اسفناج

با این حال، حتی اگر برخی از سنگ‌های کلیه از کلسیم ساخته شده‌اند، دریافت کلسیم کافی در رژیم غذایی می‌تواند از تشکیل سنگ جلوگیری کند.

اسید اوریک

این یکی از شایع‌ترین نوع سنگ کلیه است. این نوع می‌تواند در افراد مبتلا به نقرس، دیابت، چاقی و انواع دیگر سندرم متابولیک رخ دهند. زمانی که ادرار شما بیش از حد اسیدی باشد، این نوع سنگ در کلیه شما ایجاد می‌شود. رژیم غذایی غنی از پورین می‌تواند سطح اسیدی ادرار را افزایش دهد. پورین یک ماده بی‌رنگ در پروتئین‌های حیوانی مانند ماهی، صدف و گوشت است.

استروویت

این نوع سنگ بیشتر در افراد مبتلا به عفونت‌های دستگاه ادراری (UTIs) یافت می‌شود. این سنگ‌ها می‌توانند بزرگ باشند و باعث انسداد ادرار شوند. سنگ‌های استروویت ناشی از عفونت کلیه هستند. درمان عفونت زمینه‌ای می‌تواند از ایجاد سنگ‌های استروویت جلوگیری کند.

سیستین

حدود 1 نفر از هر 7000 نفر در سراسر جهان به سنگ کلیه سیستین مبتلا می‌شوند. این سنگ‌ها در افراد مبتلا به یک اختلال ارثی به نام سیستینوری تشکیل می‌شوند که باعث می‌شود کلیه‌ها مقدار زیادی اسید آمینه خاص را دفع کنند.

علائم سنگ کلیه چیست؟

سنگ کلیه معمولا تا زمانی که در داخل کلیه حرکت نکند یا به یکی از حالب‌ها نرود علائمی ایجاد نمی‌کند. اگر سنگ در حالب‌ها گیر کند، ممکن است جریان ادرار را مسدود کند و باعث تورم کلیه و اسپاسم حالب شود که می‌تواند بسیار دردناک باشد. در این مرحله ممکن است علائم زیر را تجربه کنید:

• درد شدید در پهلو، کمر و زیر دنده‌ها
• دردی که به قسمت تحتانی شکم و کشاله ران می‌رسد
• دردی که به صورت موج می‌آید و شدت آن در نوسان است
• درد یا احساس سوزش هنگام ادرار کردن

سایر علائم می‌تواند شامل موارد زیر باشد:

• وجود خون در ادرار (ادرار قرمز، صورتی یا قهوه‌ای)
• ادرار بد رنگ یا بدبو
• حالت تهوع و استفراغ
• تب و لرز در صورت وجود عفونت
• نیاز مکرر به ادرار کردن، دفع ادرار بیشتر از حد معمول یا ادرار کردن در مقادیر کم

در مورد سنگ کلیه کوچک، ممکن است هنگام عبور سنگ از مجاری ادراری، هیچ درد یا علائمی نداشته باشید.

دلایل ابتلا به سنگ کلیه

ادرار شما حاوی مواد معدنی، اسیدها و سایر مواد مانند کلسیم، سدیم، اگزالات و اسید اوریک است. هنگامی که ذرات بسیار زیادی از این مواد را در ادرار خود داشته باشید و مایع کمی داشته باشید، می‌توانند شروع به چسبیدن به هم کنند و کریستال یا سنگ تشکیل دهند.

سنگ کلیه می‌تواند در طی ماه‌ها یا سال‌ها تشکیل شود. این بیماری معمولا در افراد بین 20 تا 50 سال ایجاد می‌شود. عوامل مختلفی می‌تواند خطر ابتلا به سنگ را افزایش دهد. این دلایل عبارتند از:

• کم آبی بدن
• چاقی
• یک رژیم غذایی با سطوح بالای پروتئین، نمک یا حاوی اگزالات
• وضعیت هیپرپاراتیروئید(پرکاری پاراتیروئید)
• جراحی بای پس معده
• بیماری‌های التهابی روده که جذب کلسیم را افزایش می‌دهد
• مصرف داروهایی مانند دیورتیک‌های تریامترن، داروهای ضد تشنج و آنتی اسیدهای مبتنی بر کلسیم
• عفونت و سابقه خانوادگی

عوامل خطر سنگ کلیه

موارد زیر خطر ابتلا به سنگ کلیه را در شما افزایش می‌دهند:

• به اندازه کافی مایعات نمی‌نوشید
• مصرف بیش از حد گوشت و سایر غذاهای غنی از پروتئین
• خوردن غذاهای سرشار از سدیم یا قند (ساکارز و فروکتوز)
• مصرف کردن مکمل‌های ویتامین C
• سابقه خانوادگی سنگ کلیه
• انسداد در دستگاه ادراری
• سابقه جراحی معده یا روده، از جمله جراحی بای پس معده
• مصرف داروهای خاص مانند برخی از داروهای ادرارآور، آنتی‌اسیدهای مبتنی بر کلسیم و برخی از داروهای ضد تشنج

شرایط پزشکی که خطر ابتلا به سنگ کلیه را افزایش می‌دهند

برخی از شرایط سلامتی می‌توانند شما را در معرض خطر بیشتری برای سنگ کلیه قرار دهند. این موارد عبارتند از:

• فیبروز کیستیک
• سیستینوری، یک اختلال ژنتیکی که باعث تجمع سیستین می‌شود
• دیابت
• نقرس
• فشار خون بالا
• سطح بالای کلسیم در ادرار (هیپرکلسیوری)
• بیماری التهابی روده (IBD)
• کیست‌های کلیه
• چاقی
• پوکی استخوان
• بیماری پاراتیروئید
• هیپراگزالوری اولیه
• همی‌پلژی یا پاراپلژی (انواع فلج)

عوارض ابتلا به سنگ کلیه چیست؟

سنگ کلیه می‌تواند باعث ایجاد عوارض زیر شود:

• انسدادی که ادرار را به داخل کلیه برمی‌گرداند و باعث تورم آن می‌شود (هیدرونفروز)
• عفونت کلیه (پیلونفریت)
• آسیب حاد کلیه (نوعی نارسایی کلیه که می‌تواند برگشت‌پذیر باشد)
• عفونت‌های مکرر دستگاه ادراری (UTI)
• بیماری مزمن کلیه (CKD)

سنگ کلیه چگونه تشخیص داده می‌شود؟

معمولا پزشک می‌تواند سنگ کلیه را از روی علائم و سابقه پزشکی شما تشخیص دهد. در غیر این صورت ممکن است پزشک از آزمایش‌های زیر برای تشخیص سنگ کلیه استفاده کند:

• آزمایش خون: این آزمایش می‌تواند وجود کلسیم، فسفر، اسید اوریک و الکترولیت بیش از حد در خون شما را شناسایی کند.
• آزمایش ادرار: این آزمایش می‌تواند وجود مواد معدنی و عفونت‌های ادراری را شناسایی کند.
• سونوگرافی: این روش تصویربرداری می‌تواند وجود سنگ‌ها و اندازه آن‌ها را مشخص کند.
• سی‌تی‌اسکن: این روش دقیق‌تر از سونوگرافی است و می‌تواند اطلاعات بیشتری درباره محل و اندازه سنگ‌ها ارائه دهد.

درمان سنگ کلیه چیست؟

درمان سنگ کلیه با توجه به نوع سنگ و علت آن، متفاوت است. بیشتر سنگ‌های کلیه به اندازه‌ای کوچک هستند که در ادرار دفع می‌شوند و احتمالا در خانه قابل درمان هستند.

سنگ‌های کوچک ممکن است تا زمانی که آنها را دفع نکنید باعث درد شوند، که ممکن است چند هفته طول بکشد. در این مواقع ممکن است پزشک یک داروی ضد التهابی غیر استروئیدی را برای کمک به درد تجویز کند. برای درمان سنگ کلیه کوچک باید مایعات کافی مصرف کنید که ممکن است با توجه به توصیه پزشک، تا 3 لیتر در روز باشد.

سنگ‌های بزرگتر بسته به اندازه، محل، ایجاد عفونت یا علائم و عوامل دیگر نیاز به درمان دارند. گزینه‌های درمانی برای سنگ کلیه بزرگ عبارتند از:

• سنگ شکنی (EWSL): این روش با استفاده از امواج صوتی سنگ‌ها را به قطعات کوچکتر تبدیل می‌کند تا راحت‌تر دفع شوند. این امواج از خارج بدن به سنگ‌ها تابانده می‌شوند.
• جراحی (نفرولیتوتومی): در این روش، یک برش کوچک در پوست ایجاد می‌شود و ابزارهای خاصی برای خارج کردن سنگ‌ها از کلیه استفاده می‌شود. این روش معمولاً برای سنگ‌های بزرگ یا پیچیده استفاده می‌شود.
• اورتروسکوپی: در این روش، پزشک از یک ابزار نازک به نام اورتروسکوپ استفاده می‌کند که از طریق مجرای ادرار به داخل حالب و کلیه وارد می‌شود. سنگ‌ها با استفاده از ابزارهای خاصی شکسته یا خارج می‌شوند.
• جراحی باز: در موارد نادر، ممکن است نیاز به جراحی باز برای برداشتن سنگ‌ها باشد. این روش معمولا در شرایطی که سایر روش‌ها مؤثر نبوده‌اند، انجام می‌شود.
• داروها: داروهایی مانند تامسولوسین می‌توانند به شل شدن عضلات حالب کمک کنند و دفع سنگ را آسان‌تر کنند. همچنین از داروهای مسکن مانند ایبوپروفن یا استامینوفن برای تسکین درد ناشی از سنگ کلیه استفاده می‌شود و در صورت وجود عفونت، ممکن است آنتی بیوتیک تجویز شود.

درمان خانگی سنگ کلیه

روش‌های درمان سنگ کلیه در خانه عبارتند از:

• نوشیدن مایعات: افزایش مصرف آب (حداقل ۲ تا ۳ لیتر در روز) می‌تواند به رقیق شدن ادرار و کاهش خطر تشکیل سنگ کمک کند. این کار همچنین می‌تواند به دفع سنگ‌های کوچک کمک کند.
• رژیم غذایی: تغییر در رژیم غذایی می‌تواند به پیشگیری از تشکیل سنگ کمک کند. کاهش مصرف نمک، پروتئین‌های حیوانی و غذاهای حاوی اگزالات (مانند اسفناج، چای و شکلات) توصیه می‌شود. همچنین، افزایش مصرف میوه‌ها و سبزیجات می‌تواند در درمان این بیماری مفید باشد.

دفع سنگ کلیه چگونه انجام می‌شود؟

دفع سنگ کلیه فرآیندی است که معمولا طی چند مرحله و طی یک دوره چند هفته‌ای اتفاق می‌افتد.

مراحل دفع سنگ کلیه

در ادامه با مراحلی که هنگام دفع سنگ کلیه رخ می‌دهد، آشنا می‌شوید:

• مرحله ۱. پس از تشکیل سنگ، ممکن است هنگام تلاش کلیه‌ها برای دفع سنگ، دچار اسپاسم شوید. این می‌تواند باعث درد شدید در کمر یا پهلو شود که ممکن است بیاید و برود.
• مرحله ۲. در این مرحله، سنگ وارد حالب می‌شود، لوله‌ای که کلیه‌ها را به مثانه متصل می‌کند. بسته به اندازه سنگ، این مرحله نیز می‌تواند باعث احساس درد و فشار شدید شود.
• مرحله ۳. هنگامی که سنگ به مثانه رسید، بیشتر درد فروکش می‌کند. با این حال، ممکن است احساس فشار بیشتری در مثانه و نیاز به ادرار کردن مکرر داشته باشید. در برخی موارد، سنگ ممکن است به طور موقت در دهانه مجرای ادرار گیر کند که می‌تواند جریان ادرار را مسدود کند.
• مرحله ۴. مرحله نهایی زمانی رخ می‌دهد که سنگ به مجرای ادرار رسیده باشد. در این مرحله، شما باید به سختی فشار دهید تا سنگ به همراه ادرار از طریق دهانه مجرای ادراری شما دفع شود.

دفع سنگ کلیه چه مدت طول می‌کشد؟

مدت زمان لازم برای دفع سنگ کلیه بسته به اندازه سنگ می‌تواند متفاوت باشد. به طور کلی، سنگ‌های کوچک می‌توانند ظرف ۱ تا ۲ هفته، اغلب بدون هیچ درمانی، از طریق ادرار دفع شوند.

از سوی دیگر، سنگ‌های بزرگتر ممکن است ۲ تا ۳ هفته طول بکشد تا از کلیه‌ها عبور کرده و به مثانه برسند. سنگ‌هایی که ظرف ۴ هفته خود به خود دفع نمی‌شوند، معمولا نیاز به درمان پزشکی دارند.

پیشگیری از ابتلا به سنگ کلیه

بهترین راه برای پیشگیری از سنگ کلیه، نوشیدن آب به مقدار کافی می‌باشد تا از کمبود آب بدن جلوگیری کنید. برای جلوگیری از ابتلا و بازگشت این بیماری، شما باید حداقل 3 لیتر مایعات در طول روز بنوشید.

همچنین شما می‌‌توانید با رعایت کردن موارد زیر، از ابتلا به این بیماری جلوگیری کنید:

• نوشیدن آب به مقدار کافی
• محدود کردن پروتئین‌های حیوانی
• خودداری از مصرف بیش از حد شکر و نمک
• حفظ کردن وزن سالم
• محدودیت در مصرف اگزالات: افرادی که سنگ آنها از جنس اگزالات می‌باشد، باید مصرف غذاهای حاوی اگزالات مانند اسنفاج، بامیه، ریواس، بادام زمینی، چای و … را محدود کنند.
• مصرف کلسیم: غذاهای پر کلسیم می‌توانند به جلوگیری از ایجاد سنگ کمک کنند، این در حالی است که مصرف مکمل‌های کلسیم ممکن است خطر ابتلا به سنگ را در شما افزایش دهند.

پزشک ممکن است داروهایی را برای جلوگیری از تشکیل سنگ‌های کلسیم و اسید اوریک تجویز کند. اگر سنگ کلیه داشته‌اید یا در معرض خطر ابتلا به آن هستید، با پزشک خود صحبت کنید و در مورد بهترین روش‌های پیشگیری صحبت کنید.

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟

در بسیاری از موارد، سنگ‌های کوچک کلیه می‌توانند به خودی خود از طریق ادرار از بدن شما خارج شوند و نیازی به درمان ندارند.

با این حال، اگر هر یک از علائم زیر را تجربه می‌کنید، باید به پزشک مراجعه کنید:

• خون در ادرار
• تب و لرز
• ادرار کدر یا بدبو
• حالت تهوع یا استفراغ
• درد شدید در پشت یا پهلو
• درد یا سوزش هنگام ادرار کردن
• دشواری در ادرار

سخن پایانی از آرتا پیشرو

اگرچه سنگ کلیه می‌تواند یک مسئله دردناک و ناامیدکننده باشد، اما گزینه‌های درمانی مختلفی در دسترس است. در واقع، داروها و روش‌های زیادی وجود دارد که می‌توانند به مدیریت علائم و تسهیل درمان آن کمک کنند. علاوه بر این، هیدراته ماندن و ایجاد تغییر در رژیم غذایی می‌تواند از تشکیل سنگ در درازمدت جلوگیری کند. اما به یاد داشته باشید که برای تشخیص و درمان این بیماری، باید به پزشک مراجعه کنید.

ما در این مقاله از آرتا پیشرو، سعی کردیم تمامی موارد مرتبط با سنگ کلیه از جمله علائم، دلایل، تشخیص و درمان آن را برای شما عزیزان توضیح دهیم. اگر شما هم تجربه‌ی این چنینی داشته‌اید، حتما نظرات و تجربیات خود را برای ما بنویسید تا دیگران هم بتوانند از آنها نهایت استفاده را ببرند.