اسهال کودک و اسهال نوزاد یکی از بزرگ‌ترین و رایج‌ترین مشکلاتی است که پدرها و مادرها همواره با آن دست‌به‌گریبان هستند. اسهال، یکی از راه‌های بدن برای از بین بردن میکروب‌ها است و اغلب از چند روز تا یک هفته طول می‌کشد و با تب، تهوع، استفراغ، گرفتگی و کمبود آب همراه است. در ادامه به بررسی این مسئله مهم خواهیم پرداخت و نکاتی را خواهیم گفت که دانستن آن برای تمام پدر و مادرها برای حفظ سلامت و انجام اقدامات لازم در مواقع ابتلا به اسهال در کودک‌شان لازم است.
دلایل اسهال کودک
برخی از رایج‌ترین دلایل اسهال در بچه‌ها عبارتند از:
- عفونت‌های باکتریایی
- عفونت‌های ویروسی (عفونت‌ها: عفونت‌های حاصل از ویروس‌هایی مانند روتاویروس، باکتری‌هایی مانند سالمونلا و انگل‌هایی مانند ژیاردیا. ویروس‌ها اصلی‌ترین دلیل اسهال کودکان به‌شمار می‌روند)
- مشکل در هضم برخی مواد غذایی (عدم تحمل غذا)
- واکنش سیستم ایمنی بدن به بعضی غذاها (آلرژی غذایی)
- پارازیت‌ها و انگل‌هایی که از طریق غذا و آب وارد بدن می‌شوند
- واکنش‌های دارویی (داروهایی مانند مسهل‌ها و آنتی‌بیوتیک‌ها در کودکان نیز مانند بزرگسالان ایجاد آلرژی و اسهال می‌کنند)
- مشکلات مربوط به فعالیت معده و روده هستند، مانند سندرم روده تحریک‌پذیر
- بیماری‌های التهابی روده
- مسمومیت غذایی
- بیماری‌هایی مانند کرون، کولیت اولسراتیو و سلیاک
- عمل جراحی معده و کیسه صفرا
انواع اسهال در کودکان
انواع اسهال با توجه به مدت‌زمانی که طول می‌کشد تا علائم بهبود حاصل شوند، به ۲ نوع کلی زیر تقسیم می‌شوند:
- اسهال کوتاه‌مدت (حاد):
اسهال کوتاه‌مدت یا حاد به اسهالی گفته می‌شود ظرف مدت کمتر از ۳ روز بهبود پیدا کند. این نوع از اسهال در کودکان در اثر عواملی مانند ابتلا به بیماری‌های ویروسی و باکتریایی به وجود می‌آید. - اسهال بلندمدت (مزمن):
اسهال بلندمدت یا مزمن به اسهالی گفته می‌شود بیشتر از ۳ روز به‌طول بینجامد. اگر کودک بیماری نظیر سندرم روده تحریک‌پذیر داشته باشد، بیماری ممکن است حتی تا چند هفته به درازا بکشد. اسهال مزمن می‌تواند به علت مشکلات جدی‌تر روده مثل بیماری‌های التهابی روده مانند کولیت اولسراتیو و بیماری کرون یا بیماری سلیاک نیز اتفاق بیفتد.
اسهال کودکان به دلیل مسمومیت غذایی
مسمومیت غذایی، همچنین می‌تواند باعث اسهال در بچه‌ها شود. علائم معمولا به سرعت می‌آیند. ممکن است شامل استفراغ و تمایل به دستشویی رفتن در طول 24 ساعت باشد درمان اسهال، مربوط به مسمومیت غذایی همان است که برای اسهال ناشی از عفونت است. مایعات زیاد به فرزند خود داده و برای هر گونه سوال با پزشک خود تماس بگیرید.
عوارض اسهال کودک
کمبود آب یکی از عوارض اسهال کودک است. اسهال خفیف، معمولا باعث از دست دادن مایعات زیاد نمی‌شود، اما اسهال می‌تواند متوسط یا شدید باشد. کم آبی شدید، خطرناک است و می‌تواند باعث تشنج، آسیب مغزی و حتی مرگ شود. پس علائم کم آبی را بدانید. اگر فرزند شما دچار علائم زیر شد با پزشک خود تماس بگیرید:
- سرماخوردگی و سرگیجه
- خشکی و چسبندگی دهان
- ادرار زرد تیره یا ادرار بسیار کم
- گریه‌ی بدون اشک
- سردی و خشکی پوست
- کمبود انرژی
علائم بیماری اسهال کودک
علائم اسهال کودک و نوزادان بسته به سن، مدت‌زمانی که بیماری طول می‌کشد و شدت بیماری ممکن است متفاوت باشد. با این حال علائم رایج و شناخته‌شده اسهال در اطفال به شرح زیر است:
- درد شکم
- نفخ
- حالت تهوع
- فوریت در اجابت مزاج
- تب
- اسهال خونی
- از دست رفتن مایعات بدن (دهیدراته‌شدن)
- بی‌اختیاری مدفوع
10 روش برای کاهش و درمان اسهال در کودکان
درمان سریع اسهال کودک بدون شک در اولویت است. برای درمان اسهال ابتدا باید علت آن به‌درستی تشخصی داده شود. برای تشخیص بیماری با توجه به علائم کودک از انواع معاینه‌های بالینی، آزمایش‌های خون، مدفوع و ادرار استفاده می‌شود.
اقداماتی که می‌توان برای بهبود سریع شرایط کودک در زمان اسهال انجام داد، عبارتند از:
- مایعات زیاد به کودک خود بدهید
- رژیم غذایی
- چربی و فیبر را افزایش دهید
- موز
- دانه‌های گشنیز
- زنجبیل
- سرکه سیب
- زغال اخته
- سیب زمینی
- برنج سفید
چه هنگام باید برای درمان اسهال در کودکان به پزشک مراجعه کرد؟
در صورت رؤیت هریک از موارد مشکوک زیر حتماً و سریعاً به دکتر مراجعه کنید:
- اسهال خونین
- تکرر استفراغ
- تغییرات رفتاری شامل کاهش پاسخ یا بی حسی به درد شکم
- کودک، بی‌حال و کوفته به نظر برسد
- شکم درد
- عدم تمایل به خوردن مایعات
- دهان خشک و چسبنده
- کاهش وزن
- کاهش دفعات ادرار
- گریه بدون اشک
- بیماری بیش از ۳ روز به‌طول انجامیده باشد
- اسهال کودک ۸ ماهه و کمتر
- استفراغ سبز یا زرد خونی
- استفراغ بیش از ۲ بار در شبانه روز
- اسهال همراه با تب در کودکان
- صورت و چهره کودک کم‌آب به نظر می‌رسد
- مدفوعش خونی است
- سیستم ایمنی ضعیفی داشته باشد
- بثورات پوستی داشته باشد
- بیش از دو ساعت معده درد داشته باشد
- اسهال بدبو در کودکان
- اسهال همراه با خون
- اگر نوزاد است ظرف ۶ ساعت و اگر کودک است ظرف ۱۲ ساعت ادرار نداشته باشد
و در آخر به یاد داشته باشید
مهم‌ترین و خطرناک‌ترین جنبه اسهال در کودک که باید مورد توجه ویژه پدر و مادر باشد، از دست رفتن آب بدن کودک است. هر چه سن کودک کمتر باشد، خطر کم‌آبی بدن بیشتر، سلامت و حتی جان وی را تهدید خواهد کرد. در صورت مشاهده هر یک از علائم گفته شده، شما باید به دکتر مراجعه کنید تا به کودک آسیب جدی وارد نشود.