تزریق زیر جلدی (Subcutaneous Injection) روشی برای تجویز دارو است. زیر جلدی به معنای زیر پوست است. در این نوع تزریق از یک سوزن کوتاه برای تزریق دارو به لایه بافتی بین پوست و عضله استفاده میشود. داروهایی که به این روش داده می‌شوند معمولا آهسته‌تر از تزریق داخل رگ و گاهی اوقات در یک دوره 24 ساعته، جذب می‌شوند. این نوع تزریق زمانی استفاده میشود که سایر روش‌های تجویز، تاثیر کمتری داشته باشند.
برای نمونه، برخی از داروها را نمی‌توان از طریق دهان مصرف کرد، زیرا اسید و آنزیم‌های معده آنها را از بین می‌برد. روش های دیگر مانند تزریق وریدی، می‌تواند بسیار سخت و پرهزینه باشد. برای برخی از داروهای حساس، تزریق زیر جلدی می تواند یک روش ایمن، راحت و مفید برای ورود دارو به بدن شما باشد.
به طور کلی این روش برای داروهایی که جذب آهسته و پایدار لازم دارند، ایده‌آل است. در این مقاله از آرتا پیشرو با مزایا، کاربردها، نحوه تزریق و نکات ایمنی تزریق زیر جلدی آشنا می‌شوید.
تزریق زیر جلدی چیست؟
تزریق زیرجلدی روشی است که در آن دارو به بافت چربی موجود بین پوست و عضله تزریق میشود. این نوع تزریق برای داروهایی مناسب است که باید به آرامی وارد جریان خون شوند، مانند انسولین یا برخی از واکسن‌ها.
چه داروهایی با تزریق زیر جلدی تجویز می‌شوند؟
داروهایی که از طریق تزریق زیر جلدی تجویز می شوند شامل داروهایی هستند که میتوانند در حجم‌های کوچک تجویز شوند(معمولا کمتر از 1 میلی لیتر اما تا 2 میلی لیتر بی خطر است). این داروها عبارتند از:
- انسولین برای بیماران دیابتی
- هورمون رشد
- واکسن‌هایی مانند واکسن MMR
- داروهای ضد انعقاد مانند هپارین
- برخی داروهای ام‌اس، روماتیسم و سرطان
انسولین و برخی هورمون‌ها معمولا به این صورت تجویز می‌شوند. برخی از داروها که باید خیلی سریع تجویز شوند، نیز میتوانند از این طریق تجویز شوند. اپی نفرین به شکل انژکتوری خودکار به نام EpiPen وجود دارد که برای درمان سریع، واکنش‌های آلرژیک شدید استفاده میشود. در حالی که قرار است اپی نفرین به صورت عضلانی تجویز شود، اگر به صورت زیر جلدی داده شود نیز موثر خواهد بود.
برخی از داروهای ضد درد مانند مورفین و هیدرومورفون(Dilaudid) نیز میتوانند به این روش تجویز شوند. داروهایی که از حالت تهوع و استفراغ جلوگیری می‌کنند مانند متوکلوپرامید(Reglan) یا دگزامتازون(DexPak) نیز میتوانند از طریق تزریق زیر جلدی تجویز شوند. برخی از واکسن‌ها و واکسن‌های آلرژی به صورت تزریق زیر جلدی نیز تجویز می‌شوند.
محل‌های مناسب برای تزریق زیر جلدی
محل تزریق برای تزریق زیر جلدی مهم است. دارو باید درست زیر پوست، به بافت چربی تزریق شود. برخی از نواحی بدن دارای یک لایه بافتی هستند که به راحتی در دسترس هستند. جایی که سوزن تزریق شده در زیر پوست، به ماهیچه، استخوان یا رگ های خونی برخورد نمی‌کند.
رایج ترین محل‌های تزریق عبارتند از:
- ران: جلوی ران
- بازو: پشت یا کنار بازو
- شکم: در سطح ناف یا زیر آن، حدود 5 سانتی متر از ناف فاصله دارد
- بالای باسن یا کفل
توجه داشته باشید که شما باید محل تزریق را هر بار تغییر دهید تا از سفت شدن یا التهاب پوست جلوگیری شود.
تجهیزات مورد استفاده برای تزریق زیر جلدی
- دارو: ویال‌ها میتوانند یک بار مصرف یا چند بار مصرف باشند. ویال‌ها را همچنین میتوان با پودری که باید مایعی به آن اضافه شود، پر کرد.
- سرنگ‌ها: سرنگ‌ها کوتاه و به طول 14.8 سانتی متر هستند. ضخامت سوزن معمولا 25 یا 27 گیج است. ممکن است گزینه‌های دیگری برای دوزهای بیش از 1 میلی لیتر یا برای کودکان یا افراد دارای اختلالات بینایی وجود داشته باشد.
- قلم انژکتور خودکار: برخی از داروها در یک «قلم» با یک سوزن کوتاه یکبار مصرف که در انتهای یک ویال چند منظوره و قلمی شکل، پیچ شده است، موجود است. سپس مقدار داروی مورد نیاز در پایان شماره گیری میشود. همانطور که قبلا ذکر شد، داروهای اورژانسی نیز میتوانند به این شکل باشند، مانند اپی نفرین.
تزریق زیر جلدی چگونه انجام میشود؟
1. شست و شوی دست‌ها
برای جلوگیری از عفونت احتمالی دست‌های خود را با صابون و آب گرم بشویید. حتما بین انگشتان، پشت دست‌ها و زیر ناخن‌ها را کاملا بشویید. مرکز کنترل و پیشگیری از بیماری‌ها(CDC) توصیه میکند که به مدت 20 ثانیه دستان خود را به طور کامل بشویید.
2. جمع آوری کردن وسایل
لوازم زیر را جمع آوری کنید:
- بانداژ
- پدهای الکلی
- گاز پانسمان
- سوزن و سرنگ با دارو یا قلم تزریق خودکار
- ظرف مقاوم در برابر سوراخ کردن برای دور انداختن سوزن‌ها و سرنگ‌های استفاده شده(معمولا یک ظرف پلاستیکی قرمز)
3. محل تزریق را تمیز و بررسی کنید
قبل از تزریق دارو، پوست خود را بررسی کنید، تا مطمئن شوید کبودی، سوختگی، تورم، سختی یا سوزش در آن ناحیه وجود نداشته باشد. محل‌های تزریق را تغییر دهید تا با تزریق‌های مکرر، به ناحیه تزریق آسیب وارد نشود. سپس باید پوست را با یک سواب الکل تمیز کنید. به یاد داشته باشید که قبل از انجام تزریق اجازه دهید الکل کاملا خشک شود.
4. آماده کردن سرنگ با دارو
قبل از اینکه دارو را از ویال خارج کنید و به خود یا شخص دیگری تزریق کنید، مطمئن شوید که از داروی صحیح، در دوز صحیح، در زمان و به روشی مناسب استفاده می‌کنید. با هر تزریق از یک سرنگ و سوزن جدید استفاده کنید.
آماده سازی سرنگ:
- درپوش را از ویال بردارید. اگر ویال چند دوز است، در مورد زمان باز شدن ویال برای اولین بار یادداشت کنید. درپوش لاستیکی باید با یک سواب الکلی تمیز شود.
- هوا را به داخل سرنگ بکشید. پیستون را به سمت عقب بکشید تا سرنگ به اندازه دوزی که تزریق می‌کنید، پر از هوا شود. این کار به این دلیل انجام می شود که ویال خلاء است و برای تنظیم فشار باید به مقدار مساوی هوا اضافه کنید. این کار کشیدن دارو به داخل سرنگ را آسان تر می کند. با این حال، نگران نباشید. اگر این مرحله را فراموش کردید، همچنان می‌توانید دارو را از ویال خارج کنید.
- هوا را داخل ویال قرار دهید. درپوش را از سوزن بردارید و سوزن را از درپوش لاستیکی در بالای ویال فشار دهید. تمام هوا را به داخل ویال تزریق کنید. مراقب باشید برای تمیز نگه داشتن سوزن به آن دست نزنید.
- دارو را کنار بگذارید. ویال و سرنگ را وارونه بچرخانید تا سوزن به سمت بالا باشد. سپس پیستون را به عقب بکشید تا مقدار صحیح دارو برداشته شود.
- هرگونه حباب هوا را خارج کنید. روی سرنگ ضربه بزنید تا حباب‌ها را به سمت بالا برانید و به آرامی پیستون را فشار دهید تا حباب‌های هوا خارج بشوند.
تهیه و آماده سازی انژکتور خودکار:
- اگر از قلم انژکتور خودکار استفاده می‌کنید، سوزن را به قلم وصل کنید
- اولین باری که از قلم استفاده می‌کنید، باید آن را آماده کنید تا هوای اضافی خارج شود
- دوز کوچکی را شماره گیری کنید(معمولا 2 واحد یا 0.02 میلی لیتر، یا همانگونه که در دستورالعمل بسته نشان داده شده است) و دکمه را فشار دهید تا پرایمر خارج شود
- دوز صحیح را شماره گیری کرده و برای تزریق آماده شوید
5. تزریق دارو
پوست خود را نیشگون بگیرید. مقداری از پوست خود را بین انگشت شست و اشاره قرار دهید، سپس آن را نگه دارید.(شست و سبابه شما باید حدود 4 سانتی متر از هم فاصله داشته باشند) این کار باعث میشود بافت چربی از عضله دور شود و تزریق آسان‌‌تر شود.
- سوزن را تزریق کنید. سوزن را با زاویه 90 درجه به پوست فشرده شده تزریق کنید. شما باید این کار را سریع و بدون نیروی زیاد، انجام دهید. اگر چربی بدن شما بسیار کم است، ممکن است لازم باشد سوزن را با زاویه 45 درجه نسبت به پوست تزریق کنید.
- دارو را وارد کنید. به آرامی پیستون را فشار دهید تا دارو تزریق شود. شما باید کل مقدار دارو را تزریق کنید.
- سوزن را بیرون بکشید. پوست گرفته شده را رها کنید و سوزن را بیرون بکشید. سوزن استفاده شده را در یک ظرف مقاوم در برابر سوراخ شدن، بیندازید.
- به محل تزریق فشار وارد کنید. برای اعمال فشار سبک به محل تزریق از گاز استریل استفاده کنید. اگر خونریزی وجود داشته باشد، باید بسیار جزئی باشد. ممکن است بعدا متوجه کمی کبودی شوید. این امری رایج است و جای هیچ نگرانی نیست.
علت کبودی تزریق زیر جلدی
بروز هماتوم و کبودی یکی از شایع‌ترین عوارض جانبی ناشی از تزریق‌های زیر جلدی است. کبودی ناحیه‌ی تزریق به دلیل خروج خون از عروق آسیب دیده به درون بافت‌های زیر جلدی است. لازم به ذکر است که بروز این عوارض ارتباط مستقیمی با تکنیک تزریق، حجم محلول تزریقی دارو، قطر سر سوزن و انتخاب محل تزریق قبل از تزریق دارد. افزون بر این موارد، ماساژ محل تزریق نیز ممکن است در ایجاد کبودی موثر باشد. تغییر زمان و محل تزریق از تکنیک‌‌های مؤثر بر شدت درد و وقوع کبودی در محل تزریق است که تاکنون تحقیقات زیادی در این زمینه انجام شده است.
عوارض تزریق زیر جلدی
در حالت کلی، این روش بسیار ایمن است. با این حال اگر این نوع تزریق را برای بیش از یک دوز یا چند روز انجام می‌دهید، باید محل‌های تزریق را تغییر دهید. این به این معنی است که شما نباید دو بار پشت سر هم، دارو را در یک نقطه تزریق کنید.
برای نمونه، اگر امروز صبح دارو را به ران راست خود تزریق کرده‌اید، امروز بعد از ظهر دارو را به ران چپ خود تزریق کنید. استفاده مکرر از همان محل تزریق می‌تواند باعث ناراحتی و حتی آسیب به بافت پوست شما شود.
مانند هر روش دیگر تزریق، عفونت در محل تزریق امکان پذیر است. برخی از علائم عفونت در محل تزریق عبارت‌اند از:
- درد یا سوزش در محل تزریق
- سرخی
- ورم محل تزریق
- گرما یا ترشحات
- قرمزی یا تورم موقت
- ایجاد توده یا برآمدگی چربی در اثر تزریق مکرر در یک نقطه
- واکنش آلرژیک (نادر)
به یاد داشته باشید در صورت مشاهده هر یک از این علائم باید بلافاصله این موضوع را به پزشک خود اطلاع دهید.
سخن پایانی از آرتا پیشرو
تزریق زیر جلدی کاری بسیار حساس می باشد و اگر بدون داشتن مهارت کافی اقدام به انجام آن کنید، ممکن است به سلامت خود و یا دیگران آسیب برسانید. به همین منظور شرکت آرتا پیشرو خدمات تزریقات در منزل را ارائه می‌دهد تا شما عزیزان بتوانید با خیالی آسوده و بدون مراجعه به مراکز بهداشتی، از این نوع خدمات استفاده کنید. شما می توانید برای دریافت خدمات تزریقات در منزل، همین حالا با کارشناسان ما در شرکت آرتا پیشرو تماس بگیرید.
و در آخر آیا تجربه‌ای در این زمینه دارید یا سؤالی ذهن‌تان را مشغول کرده؟ در بخش نظرات با ما در میان بگذارید. همچنین اگر این مقاله برای‌تان مفید بود، لطفا آن را با دوستان‌تان به اشتراک بگذارید.
بسیار خوب و کاربردی بود.
خیلی ار سوالاتم را جواب دادید.
ممنون از زحمات شما
خیلی خوشحالیم که مقاله براتون مفید بوده 🌹
ممنون از محبتتون، سلامت باشید ❤️
با تشکر از زحماتتون
سلام و درود؛
ممنون از اینکه محتوای سایت ما رو خوندی.
خوشحالیم که براتون مفید بوده.